Đối với Việt Nam, chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là nhiệm vụ cấp thiết nhằm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

1. Nội dung cơ bản của chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo

Chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực người học, giảm truyền thụ kiến thức một chiều, tăng khả năng tự học, học tập mọi lúc, mọi nơi và cá nhân hóa việc học. Sự phát triển của các công nghệ như IoT, Big Data, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây… đang từng bước hình thành hạ tầng giáo dục số và các mô hình giáo dục thông minh.

Chuyển đổi số trong giáo dục tập trung vào hai nội dung chủ đạo:

• Chuyển đổi số trong quản lý giáo dục: số hóa thông tin quản lý; xây dựng và liên thông các cơ sở dữ liệu lớn; triển khai dịch vụ công trực tuyến; ứng dụng công nghệ 4.0 để quản lý, điều hành và hỗ trợ ra quyết định chính xác, kịp thời.
• Chuyển đổi số trong dạy, học, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học: số hóa học liệu (sách giáo khoa điện tử, bài giảng e-learning, ngân hàng câu hỏi, thư viện số, phòng thí nghiệm ảo), triển khai đào tạo trực tuyến và phát triển các mô hình trường học, đại học số.

2. Điều kiện đảm bảo chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo 

Để chuyển đổi số thành công, trước hết cần thống nhất nhận thức trong toàn ngành về vai trò và tính tất yếu của chuyển đổi số; đồng thời có quyết tâm chính trị cao và sự vào cuộc đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý liên quan đến học liệu số, bản quyền, sở hữu trí tuệ, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và công nhận kết quả học tập trực tuyến. Hạ tầng công nghệ thông tin, viễn thông và trang thiết bị dạy học cần được đầu tư đồng bộ, bảo đảm khả năng tiếp cận bình đẳng giữa các vùng miền.

Đặc biệt, việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, giảng viên và người học có kỹ năng số, kỹ năng an toàn thông tin và khả năng khai thác hiệu quả các nền tảng số là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của chuyển đổi số.

3.Thực trạng chuyển đổi số giáo dục và đào tạo tại Việt Nam

Những năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm trong triển khai đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Toàn ngành đã xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu dùng chung từ Trung ương đến địa phương, số hóa thông tin của hàng chục nghìn cơ sở giáo dục, hàng triệu giáo viên và học sinh.

Trong công tác quản lý, đa số các cơ sở giáo dục đã ứng dụng phần mềm quản lý trường học, sổ điểm điện tử, học bạ điện tử; hệ thống quản lý hành chính điện tử kết nối thông suốt từ Bộ đến các địa phương và cơ sở đào tạo. Trong dạy và học, kho học liệu số ngày càng được mở rộng với hàng nghìn bài giảng điện tử, ngân hàng câu hỏi, luận văn, tài liệu phục vụ học tập suốt đời.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn còn nhiều khó khăn như hạ tầng CNTT chưa đồng bộ, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa; học liệu số phát triển chưa đồng đều, thiếu hệ thống và cơ chế kiểm soát chất lượng; hành lang pháp lý cho chia sẻ, khai thác dữ liệu và công nhận kết quả học trực tuyến còn chưa hoàn thiện; hiện tượng cục bộ dữ liệu vẫn tồn tại ở một số địa phương, nhà trường.

4. Giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo

Trong thời gian tới, để thúc đẩy chuyển đổi số hiệu quả, ngành giáo dục cần tập trung triển khai một số giải pháp trọng tâm:

• Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức, xây dựng văn hóa số trong toàn ngành.
• Hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu giáo dục dùng chung, kết nối và chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia; mở rộng dịch vụ công trực tuyến.
• Hoàn thiện cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý cho dạy – học trực tuyến, quản lý học liệu số và bảo vệ quyền lợi người học.
• Đầu tư hạ tầng công nghệ, thiết bị dạy học theo hướng đồng bộ, ưu tiên các vùng khó khăn, đẩy mạnh xã hội hóa nguồn lực.
• Phát triển kho học liệu số, học liệu mở dùng chung toàn ngành; đổi mới phương pháp dạy và học trên nền tảng số.
• Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, giảng viên; phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin chất lượng cao phục vụ chuyển đổi số.

Chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giữ vai trò then chốt trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Việc triển khai đồng bộ, hiệu quả các giải pháp nêu trên sẽ góp phần xây dựng nền giáo dục mở, linh hoạt, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số./.